Arachnida (Örümceğimsiler) sınıfının diğer üyelerinden ayrı, farklı bir takım olan “Solifugae” takımında yer alan bu canlıyı kendine has yapan en önemli özelliği; ne gerçek bir örümcek (Araneae) ne de bir akrep (Scorpiones) olmasıdır. Kendine ait ayrı bir takımda yer alan Solifugae üyeleri, örümceğimsi olarak kabul görmektedir. Yaygın olarak Güneş Örümceği (Sun Spider) veya Deve Örümceği (Camel Spider) olarak bilinen bu canlıya, ülkemizde halk arasında “Böğ” veya “Böğ Böceği” de denilmektedir.
Dinazorlardan Bile Daha Eski Bir Soy !
Fransız zoolog Antoine André Latreille tarafından 1833 yılında tanımlanan Solifugae üyeleri, önemli bir miktarda Kalahari Çölü’nde bulunmalarının yanı sıra Afrika’nın büyük bir kısmında, Türkiye dahil Orta Doğu’da, Orta Asya’da, Kuzey ve Güney Amerika’nın kurak kesimlerinde yaşarlar. Latreille’in Solifugae takımı olarak sınıflandırdığı bu canlının literatüre geçen ilk örnekleri, Kuzey Afrika ve Orta Doğu’dan gelen koleksiyonlardan incelenmiştir. Solifugae takımının bilinen 1000’e yakın türü bulunduğu düşünülüyor. Bazı araştırmalar sonucunda fosil kayıtlarına da ulaşıldı. Yapılan incelemelerde Solifugae üyelerinin soyunun en az Permiyen Dönemi’ne, yani yaklaşık 250 milyon yıl öncesine kadar uzandığı keşfedildi. Bu durum, bu canlıların dinozorlardan önce bile var olduğu anlamına geliyordu.
Solifugae Takımının Morfolojisi ve Anatomisi
Çöl kamuflajı için mükemmel tonlardaki sarımsı kahverengi bedeni iki ana bölümden oluşmaktadır. Bu bölümlerin ilki baş ve göğsün birleşimi olan “prosoma” (sefalotoraks), diğeri ise karın bölgesi olan “opisthosoma”dır (abdomen). Vücut uzunluğu türlere göre değişkenlik gösterebilmekle beraber genellikle 1-5 cm arasındadır.
Vücutlarındaki en dikkat çekici yapılardan biri olan keliserleri (chelicerae), devasa dişli ve çok güçlü ikili bir kıskaç sistemi gibi çalışmaktadır. Bu güçlü yapı, zırhlı akrepleri bile rahatlıkla paramparça edebilecek bir kapasiteye sahiptir.
Görmezden gelinemeyecek uzunluktaki vücut kılları (setae), havadaki en ufak titreşimleri bile yakalar. Pedipalp adı verilen uzantıları, avı bir vantuz gibi tutarak kaçış ihtimalini imkânsız kılar. Arka bacaklarının altında yer alan ve çanak anteni andıran “malleoli” (raket organı) isimli yapılar ise yerdeki titreşimleri algılar; bu sensörler canlıya kimyasal birer algı da sağlamaktadır.
Solifugae üyelerinin zehir bezleri yoktur. İpek üretemedikleri için ağ öremezler; sığınaklarını kumu kazarak inşa ederler. Yuva yapmak amacıyla kendi ağırlıklarının 50 katı kadar kum kazabilirler. Güneşin kavurucu sıcağından yuvalarında gün batımına kadar korunduktan sonra, avlanmak üzere dışarı çıkan gececil (noktürnal) hayvanlardır.
Oportünist (fırsatçı) yırtıcılar olan Solifugae üyeleri; ana besin olarak termit, böcek larvaları, diğer eklembacaklılar, akrepler ve örümceklerle beslenirken daha büyük avlar olan kertenkeleleri, kemirgenleri ve nadiren küçük kuşları da tercih edebilirler. Bazı büyük türlerin, küçük omurgalıları bile kolayca avlayabildiği bilinmektedir.
Solifugae Takımında Üreme
Solifugae üyelerinde üreme, erkeğin spermatoforu (sperm paketi) doğrudan dişinin genital açıklığına keliser (chelicerae) yapıları yardımıyla aktardığı aktif bir çiftleşme stratejisi içerir. Dişi, döllenme sonrası toprak altında bir yuva kazar ve yumurtalarını bu güvenli alanda korur. Gelişim doğrudan olup yavrular, birkaç deri değişiminin ardından erginleşerek bağımsız hâle gelir. Bu canlılarda yamyamlık (kannibalizm) sıkça gözlenebilmekte olup, özellikle çiftleşme sonrasında dişinin erkeği yemesi (seksüel kannibalizm) oldukça olasıdır.
Çok Hızlı Bir Avcı!
Ağ örmeyen Solifugae üyeleri oldukça aktif avcılardır. Avlarını kovalarken saatte yaklaşık 16 km hıza ulaşabilen, en hızlı omurgasız canlılardandır. Avını ayak uçlarındaki pedipalpleri sayesinde kurtulamayacağı bir vantuz gibi sıkıca tutar ve yakaladığı avını hemen keliser (chelicerae) yapıları ile parçalamaya başlar. Katı besinleri doğrudan yutmayan Solifugae üyeleri, avını önce keliser salgılarıyla sıvılaştırır, daha sonra emerek beslenir. Aşırı obur olan bu canlılar arasında yamyamlık da görülebilmektedir ancak genellikle yalnız yaşarlar. Ekosistemimizdeki böcek popülasyonlarının dengede tutulmasında kilit bir rol oynarlar.
İnsanları Mı Kovalıyor?
Yaygın bir yanılgı olarak Solifugae üyelerinin insanları kovaladığı sanılsa da aslında bu hayvanlar yalnızca kendilerine sığınacak bir gölge aradıkları için hareket halindeki insanlara doğru koşma eğilimine sahiptirler. Korkutucu görünümlerine rağmen insanlar için ölümcül değillerdir. Isırıkları zehirli olmamakla birlikte, keliserlerinin gücünden dolayı şiddetli ağrıya yol açabilir ve açık yara sebebiyle enfeksiyon riski taşıyabilir.
kaynakça
- Punzo, F. (2012). The biology of camel-spiders: Arachnida, Solifugae. springer science & business media.
- Bird, T. L. (2015). Cheliceral morphology of Solifugae (Arachnida): primary homology, terminology, and character survey. Colorado State University.
- Cushing, P. E., Brookhart, J. O., Kleebe, H. J., Zito, G., & Payne, P. (2005). The suctorial organ of the Solifugae (Arachnida, Solifugae). Arthropod Structure & Development, 34(4), 397-406.
- Baran, S., & ERDEK, M. (2022). An external morphological assessment on sensilla types and cuticular structures of Galeodes araneoides (Pallas, 1772)(Solifugae, Galeodidae). Biharean Biologist, 16(1), 16-20.
- Peretti, A. V., & Willemart, R. H. (2007). Sexual coercion does not exclude luring behavior in the climbing camel-spider Oltacola chacoensis (Arachnida, Solifugae, Ammotrechidae). Journal of Ethology, 25(1), 29-39.
- Dunlop, J. A., & Penney, D. (2012). Fossil arachnids (Vol. 2). Siri Scientific Press.
